સાબરમતી આશ્રમ, ગાંધીજીનું તપોભૂમિ, ભારતના સ્વતંત્રતા સંગ્રામનું એક પ્રતીક છે. આ પવિત્ર સ્થળેથી જ મહાત્મા ગાંધીજીએ સત્યાગ્રહ અને અહિંસાના શસ્ત્રથી અંગ્રેજો સામેની લડાઈ લડી હતી. ચાલો આજે આપણે સાબરમતી આશ્રમના ઇતિહાસ અને તેની વિવિધ જગ્યાઓ વિશે જાણીએ.
સાબરમતી આશ્રમનો ઇતિહાસ
સાબરમતી આશ્રમની સ્થાપના 1917માં મહાત્મા ગાંધીજી દ્વારા કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં તેનું નામ ‘સત્યાગ્રહ આશ્રમ’ હતું, પરંતુ પાછળથી તેનું નામ ‘સાબરમતી આશ્રમ’ રાખવામાં આવ્યું. આ આશ્રમ સ્વદેશી, આત્મનિર્ભરતા અને ગ્રામ્ય વિકાસના સંદેશને વહેંચવાનું કેન્દ્ર બન્યું.
મુખ્ય આકર્ષણો
- હરિજન આશ્રમ:
સાબરમતી આશ્રમ (કે જે હરિજન આશ્રમ, ગાંધી આશ્રમ કે સત્યાગ્રહ આશ્રમ તરીકે પણ ઓળખાય છે) ભારત દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજ્યના અમદાવાદ જિલ્લાના વહીવટી મથક અમદાવાદ શહેરમાં સાબરમતી નદીના કિનારે આવેલ છે. અંગ્રેજો સામેના સત્યાગ્રહ ની છાવણી તરીકે જાણીતા આ આશ્રમની સ્થાપના ઇ. સ. 17મી જૂન, 1917ના રોજ સાબરમતીના કિનારે ખુલ્લી જમીનના ભૂભાગ પર આ આશ્રમની સ્થાપના કરી. આશ્રમમાં હરિજનોના ઉત્થાન માટે એક અલગ આશ્રમ સ્થાપવામાં આવ્યો હતો. આ આશ્રમમાં હરિજનોને શિક્ષણ, આરોગ્ય અને રોજગારની તાલીમ આપવામાં આવતી હતી.
2. ચરખાનું પ્રતીક:
ચરખો એ એક હાથ વડે ચલાવી શકાતું યંત્ર છે, જેના વડે કપાસના રૂમાંથી બનાવેલ પૂણીને કાંતીને સૂતર તૈયાર કરી શકાય છે. ચરખાનો ઉપયોગ કુટિર ઉદ્યોગ સ્વરુપે આપણા દેશમાં મોટા પ્રમાણમાં કરવામાં આવે છે. ભારત દેશના સ્વતંત્રતા સંગ્રામના સમયે ચરખો આર્થિક સ્વાવલંબનનું પ્રતીક બની ગયો હતો.
ચરખો આશ્રમનું પ્રતીક બની ગયો હતો. ગાંધીજીએ સ્વદેશી આંદોલનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે હસ્તચરખાનો ઉપયોગ કરવાનો આગ્રહ કર્યો હતો. આશ્રમમાં આજે પણ ચરખાનું મહત્વ જળવાઈ રહ્યું છે.
3. મ્યુઝિયમ:
મારું જીવન એ જ મારો સંદેશ’ ગેલેરી, જેમાં ગાંધીજીના જીવનમાં ઘટેલી ઐતિહાસિક ઘટનાઓને તાદૃશ કરતી 8 ભવ્ય કદની પેઈન્ટિંગ્સ અને ૨૫૦ કરતાં પણ વધારે તસવીરો સામેલ છે. પ્રદર્શનમાં ગાંધીજીના અવતરણો, પત્રો અને અન્ય અવશેષો બતાવવામાં આવે છે.આર્કાઈવ્સ(સંગ્રહ)માં ગાંધીજીએ લખેલા અને તેમને મળેલા આશરે ૩૪,૧૧૭ પત્રો મૂળ અને ફોટોકોપી, હરિજન, હરિજનસેવક અને હરિજનબંધુમાં પ્રકાશિત થયેલા આશરે ૮૭૮૧ જેટલા ગાધીજીએ લખેલા લેખોની હસ્તપ્રતો, અને આશરે 6 હજાર જેચલા ગાંધીજી અને તેમના સાથીઓના ફોટાઓ સામેલ છે.
4. ગાંધીજીનું નિવાસસ્થાન:
આશ્રમમાં ગાંધીજીનું નિવાસસ્થાન જોઈ શકાય છે. તેમના દૈનિક જીવનની ઝલક મળતી હોય તેવી વસ્તુઓ અહીં રાખવામાં આવી છે.
5. આશ્રમની શાંતિ:
સાબરમતી આશ્રમ એક શાંતિનું સ્થળ છે. અહીં મુલાકાતીઓ પ્રાર્થના, ધ્યાન અને આત્મનિરીક્ષણ કરી શકે છે.
અંતમાં
સાબરમતી આશ્રમ એ ભારતના ઇતિહાસમાં એક અમૂલ્ય વારસો છે. આશ્રમની મુલાકાત લેવી એ એક પ્રેરણાદાયક અનુભવ છે. આપણે બધાએ ગાંધીજીના સંદેશને જીવનમાં ઉતારવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.
આશ્રમ ટ્રસ્ટ મુલાકાતીઓ અને સમુદાયો માટે શિક્ષણ અને સંગ્રહાલય અને તેની આસપાસના મેદાનો તેમજ ઈમારતોની નિયમિતપણે જાળવણી જેવી પ્રવૃત્તિ માટે ભંડોળ પૂરુ પાડે છે.
ગાંધીજીના વિચારો પર અભ્યાસ કરવો અને તેના પર થતા સંશોધનમાં મદદરૂપ થવું. જેમને મદદ કરવામાં આવી છે તેમના સંપર્કમાં રહેવું. સાહિત્ય સાથે અભ્યાસ અને સંશોધનના પરિણામને લોકોના ફાયદા માટે પ્રકાશિત કરવું.
ગાંધીજીના જીવન સાથે સંકળાયેલા પ્રસંગોનું પાલન કરવું.
યુવાનો અને વિદ્યાર્થીગણ સાથે સંપર્ક સાધી રાખવો અને તેમને ગાંધીજીના વિચારો પર અભ્યાસ કરવા માટેની સુવિધા પૂરી પાડવી.
હું આશા રાખું છું કે આ બ્લોગ તમને સાબરમતી આશ્રમ વિશે વધુ જાણવામાં મદદ કરશે.