દિવાળીના તહેવારમાં WhatsApp પર શુભેચ્છા સંદેશા, આકર્ષક ગિફ્ટ ઑફર્સ અને રંગબેરંગી ગ્રીટિંગ્સની આપ-લે વધી જાય છે. પરંતુ આ જ સમયનો ફાયદો ઉઠાવીને સાઇબર ઠગો નકલી લિંક્સ, ફેક ગિફ્ટ મેસેજ અને જોખમી APK ફાઇલો દ્વારા લોકો સાથે છેતરપિંડી કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. WhatsApp Diwali Scamથી બચવા માટે દરેક વ્યક્તિએ કેટલીક મહત્વપૂર્ણ સાવચેતીઓ રાખવી જરૂરી છે.
આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે દિવાળીના WhatsApp સ્કેમ કેવી રીતે ઓળખવા, શંકાસ્પદ લિંક્સથી કેવી રીતે બચવું અને ભૂલથી કોઈ લિંક ખોલી નાખીએ તો શું કરવું.
WhatsApp Diwali Scam શું છે?
WhatsApp Diwali Scam એટલે દિવાળીની શુભેચ્છા, ગિફ્ટ, ડિસ્કાઉન્ટ, લકી ડ્રો અથવા મફત ઇનામના નામે મોકલવામાં આવતા એવા સંદેશા, જેનો ઉપયોગ વ્યક્તિગત માહિતી, બેંકની વિગતો અથવા પૈસા મેળવવા માટે થઈ શકે છે.
આવા મેસેજમાં ઘણી વાર એવું લખેલું હોય છે કે તમે મફત ગિફ્ટ જીતી છે, ખાસ દિવાળી ઑફર મેળવવા માટે તરત લિંક ખોલો અથવા ગ્રીટિંગ કાર્ડ ડાઉનલોડ કરો. કેટલીક લિંક્સ નકલી વેબસાઇટ પર લઈ જઈ શકે છે, જ્યારે અજાણી APK ફાઇલ ઇન્સ્ટોલ કરવાથી મોબાઇલની સુરક્ષાને જોખમ થઈ શકે છે.
દરેક અજાણ્યો મેસેજ સ્કેમ જ હોય એવું નથી, પરંતુ મેસેજમાં ઉતાવળ કરાવવામાં આવે, વ્યક્તિગત માહિતી માગવામાં આવે અથવા અજાણી ફાઇલ ઇન્સ્ટોલ કરવા કહેવામાં આવે તો સાવધાન રહેવું જોઈએ.
દિવાળીના WhatsApp સ્કેમના સામાન્ય પ્રકાર
| સ્કેમનો પ્રકાર | કેવી રીતે ઓળખશો? |
|---|---|
| ફેક દિવાળી ગિફ્ટ | મફત ગિફ્ટ મેળવવા અજાણી લિંક ખોલવાનું કહે |
| નકલી ગ્રીટિંગ કાર્ડ | કાર્ડ જોવા માટે APK અથવા અજાણી ફાઇલ ડાઉનલોડ કરાવે |
| ફેક ડિસ્કાઉન્ટ | જાણીતી કંપનીના નામે અસામાન્ય મોટી ઑફર આપે |
| નકલી લકી ડ્રો | ભાગ ન લીધો હોવા છતાં ઇનામ જીત્યાનો દાવો કરે |
| બેંક અથવા UPI સ્કેમ | OTP, UPI PIN અથવા બેંકની વિગતો માગે |
| એકાઉન્ટ વેરિફિકેશન સ્કેમ | એકાઉન્ટ બંધ થઈ જશે કહીને કોડ અથવા લિંક પર કાર્યવાહી કરાવે |
1. WhatsApp Diwali Scamથી બચવા અજાણી લિંક ન ખોલો
દિવાળીની શુભેચ્છા સાથે કોઈ અજાણી લિંક આવે તો તરત તેના પર ક્લિક ન કરો. લિંકમાં જાણીતી કંપની, બેંક અથવા શોપિંગ વેબસાઇટનું નામ હોય તો પણ તે અસલી જ હોય તેની ખાતરી નથી.
લિંક ખોલતાં પહેલાં નીચેની બાબતો ધ્યાનમાં રાખો:
- મોકલનાર વ્યક્તિને તમે ઓળખો છો કે નહીં તે તપાસો.
- ગિફ્ટ અથવા ઑફરની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જાતે જઈને માહિતી ચકાસો.
- અજાણી વેબસાઇટ પર મોબાઇલ નંબર, પાસવર્ડ અથવા બેંકની વિગતો દાખલ ન કરો.
- “ફક્ત 5 મિનિટમાં ઑફર પૂરી થશે” જેવી ઉતાવળ કરાવતી ભાષાથી સાવધાન રહો.
યાદ રાખો, ફક્ત ઓળખીતાના નંબર પરથી મેસેજ આવ્યો છે એટલે તે સુરક્ષિત જ હશે એવું માનવું નહીં. કોઈનું WhatsApp એકાઉન્ટ પણ અન્ય વ્યક્તિના કબજામાં જઈ શકે છે.
2. દિવાળી ગ્રીટિંગ માટે અજાણી APK ફાઇલ ઇન્સ્ટોલ ન કરો
WhatsApp Diwali Scamમાં જોખમી ફાઇલ ડાઉનલોડ કરાવવાનો પ્રયાસ પણ થઈ શકે છે. કોઈ મેસેજમાં “આ દિવાળી કાર્ડ ઇન્સ્ટોલ કરો”, “સ્પેશિયલ ગ્રીટિંગ ખોલો” અથવા “આ એપથી ગિફ્ટ મેળવો” એવું લખેલું હોય તો ખાસ સાવચેત રહો.
Android ફોનમાં APK ફાઇલ દ્વારા અજાણી એપ ઇન્સ્ટોલ કરવાથી તમારા ફોન અને વ્યક્તિગત માહિતી માટે જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
સુરક્ષિત રહેવા માટે:
- અજાણ્યા WhatsApp મેસેજમાંથી APK ફાઇલ ડાઉનલોડ ન કરો.
- અજાણી વેબસાઇટ પરથી એપ ઇન્સ્ટોલ ન કરો.
- શક્ય હોય ત્યાં સુધી Google Play Store જેવા સત્તાવાર સ્ત્રોતનો ઉપયોગ કરો.
- એપ ઇન્સ્ટોલ કરતાં પહેલાં તેના ડેવલપર, રિવ્યૂ અને જરૂરી પરવાનગીઓ તપાસો.
Google Play Protect વિશે વધુ માહિતી માટે Googleનું સત્તાવાર માર્ગદર્શન વાંચો: Google Play Protect વિશે જાણો.
3. OTP, UPI PIN અને બેંકની માહિતી કોઈને ન આપો
દિવાળીના સ્કેમમાં તમને ગિફ્ટ મેળવવા, રિફંડ લેવા અથવા બેંક એકાઉન્ટ વેરિફાય કરવા માટે OTP કે UPI PIN પૂછવામાં આવી શકે છે.
આવી માહિતી અજાણ્યા વ્યક્તિ સાથે શેર ન કરો. કોઈ વ્યક્તિ પોતાને બેંક કર્મચારી, કંપનીનો પ્રતિનિધિ અથવા કસ્ટમર કેર એજન્ટ કહે તો પણ તેની ઓળખની ખાતરી કર્યા વિના વિશ્વાસ ન કરો.
ખાસ યાદ રાખો:
- OTP કોઈની સાથે શેર ન કરો.
- UPI PIN ગુપ્ત રાખો.
- બેંકનો પાસવર્ડ અથવા કાર્ડની ગુપ્ત વિગતો અજાણી વેબસાઇટ પર દાખલ ન કરો.
- પૈસા મેળવવા માટે UPI PIN નાખવાનું કહેવામાં આવે તો પહેલાં વ્યવહારનો અર્થ સમજો.
- કોઈની સૂચના પર સ્ક્રીન-શેરિંગ અથવા રિમોટ-ઍક્સેસ એપ ઇન્સ્ટોલ ન કરો.
પૈસા મેળવવા માટે PIN નાખવાની જરૂર પડે છે એવો દાવો કરનાર વ્યક્તિની વાત માનીને તરત કાર્યવાહી ન કરો.
4. ફેક દિવાળી ગિફ્ટ અને ડિસ્કાઉન્ટ ઑફર ચકાસો
દિવાળી દરમિયાન મોટી ગિફ્ટ, મોંઘો મોબાઇલ, શોપિંગ વાઉચર અથવા ભારે ડિસ્કાઉન્ટ મળ્યાનો મેસેજ આવે તો પહેલાં તેની સત્યતા તપાસો.
કેટલાક નકલી મેસેજ તમને લિંક અન્ય 10 કે 20 લોકોને મોકલવાનું કહે છે. આ રીતે સંદેશ ઝડપથી ફેલાઈ શકે છે.
ઑફર સાચી છે કે નહીં તે તપાસવા:
- કંપનીની સત્તાવાર વેબસાઇટ ખોલો.
- કંપનીના સત્તાવાર સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ પર જાહેરાત શોધો.
- વેબસાઇટનું સરનામું ધ્યાનથી તપાસો.
- ઇનામ મેળવવા માટે ફી અથવા બેંકની વિગતો માગવામાં આવે તો સાવચેત રહો.
- ખાતરી ન થાય ત્યાં સુધી મેસેજ આગળ ફોરવર્ડ ન કરો.
માત્ર કંપનીનો લોગો અથવા નામ દેખાય છે એટલે ઑફર અસલી છે એવું માનવું નહીં.
5. WhatsApp Two-Step Verification ચાલુ કરો
તમારા WhatsApp એકાઉન્ટને વધુ સુરક્ષિત રાખવા માટે Two-Step Verification ચાલુ રાખો.
સામાન્ય રીતે આ સેટિંગ મેળવવા માટે:
- WhatsApp ખોલો.
- Settingsમાં જાઓ.
- Account પસંદ કરો.
- Two-step verification ખોલો.
- PIN સેટ કરવા માટે સ્ક્રીન પરની સૂચનાઓ અનુસરો.
તમારા ફોનમાં WhatsAppનું વર્ઝન અથવા મેનૂ અલગ હોઈ શકે છે. સત્તાવાર સૂચનાઓ માટે WhatsApp Help Center જુઓ.
તમારો PIN અને વેરિફિકેશન કોડ ગુપ્ત રાખો. કોઈ વ્યક્તિ તમારા એકાઉન્ટને સુરક્ષિત કરવાના નામે કોડ માગે તો પણ તેને ન આપો.
6. ફોન અને એપ્સ અપડેટ રાખો
જૂના સોફ્ટવેરમાં સુરક્ષાની ખામીઓ હોઈ શકે છે. તેથી તમારા મોબાઇલનું ઑપરેટિંગ સિસ્ટમ અને એપ્સ ઉપલબ્ધ હોય ત્યારે અપડેટ રાખો.
આ બાબતો નિયમિત તપાસો:
- ફોનમાં સિસ્ટમ અપડેટ ઉપલબ્ધ છે કે નહીં.
- WhatsApp સત્તાવાર સ્ટોરમાંથી અપડેટ છે કે નહીં.
- અજાણી અથવા બિનજરૂરી એપ્સ ઇન્સ્ટોલ છે કે નહીં.
- એપ્સને આપવામાં આવેલી પરવાનગીઓ જરૂરી છે કે નહીં.
- શંકાસ્પદ એપને આપવામાં આવેલી અનાવશ્યક ઍક્સેસ દૂર કરી છે કે નહીં.
કોઈ શંકાસ્પદ એપ ઇન્સ્ટોલ થઈ ગઈ હોય તો તેને અવગણશો નહીં. એપની પરવાનગીઓ તપાસો અને વિશ્વસનીય સુરક્ષા માર્ગદર્શન અનુસરો.
7. શંકાસ્પદ WhatsApp મેસેજને Report અને Block કરો
કોઈ વ્યક્તિ વારંવાર નકલી ઑફર, અજાણી લિંક અથવા શંકાસ્પદ ફાઇલ મોકલે તો મેસેજને આગળ મોકલવાને બદલે WhatsAppમાં ઉપલબ્ધ Report અને Block વિકલ્પોનો ઉપયોગ કરો.
શક્ય હોય ત્યાં સુધી મેસેજ, મોકલનારની વિગતો અને સંબંધિત પુરાવા સાચવી રાખો. પરંતુ શંકાસ્પદ લિંક ફરીથી ખોલશો નહીં.
જો તમને લાગે કે મેસેજ કોઈ ઓળખીતાના એકાઉન્ટમાંથી આવ્યો છે, તો તેને અન્ય વિશ્વસનીય માધ્યમથી સંપર્ક કરીને ખાતરી કરો કે મેસેજ તેણે જ મોકલ્યો છે.
WhatsApp Diwali Scamમાં ભૂલથી લિંક ખોલી હોય તો શું કરવું?
જો તમે ભૂલથી શંકાસ્પદ લિંક ખોલી હોય તો ગભરાશો નહીં, પરંતુ આગળની કાર્યવાહી સાવધાનીથી કરો.
જો ફક્ત લિંક ખોલી હોય:
- વેબસાઇટ બંધ કરો.
- કોઈ માહિતી દાખલ કરી હોય તો સંબંધિત એકાઉન્ટનો પાસવર્ડ સત્તાવાર વેબસાઇટ અથવા એપમાંથી બદલો.
- શંકાસ્પદ ડાઉનલોડ થયું છે કે નહીં તે તપાસો.
જો અજાણી APK ફાઇલ ઇન્સ્ટોલ કરી હોય:
- શંકાસ્પદ એપને વધુ પરવાનગીઓ ન આપો.
- વિશ્વસનીય સુરક્ષા માર્ગદર્શન પ્રમાણે એપ દૂર કરો અને ફોનની સુરક્ષા તપાસો.
- બેંકિંગ અથવા અન્ય સંવેદનશીલ માહિતી જોખમમાં હોવાની શંકા હોય તો સંબંધિત બેંકનો સત્તાવાર સંપર્ક કરો.
જો પૈસા કપાઈ ગયા હોય અથવા નાણાકીય છેતરપિંડી થઈ હોય:
- તરત તમારી બેંક અથવા પેમેન્ટ સર્વિસનો સત્તાવાર સંપર્ક કરો.
- ભારતમાં સાયબર નાણાકીય છેતરપિંડી માટે શક્ય તેટલી વહેલી તકે 1930 પર સંપર્ક કરો.
- ભારતના સત્તાવાર National Cyber Crime Reporting Portal પર ફરિયાદ નોંધાવવાની માહિતી મેળવો.
- વ્યવહારની વિગતો, મેસેજ અને ઉપલબ્ધ પુરાવા સાચવી રાખો.
સમયસર ફરિયાદ કરવાથી આગળની કાર્યવાહી માટે મદદ મળી શકે છે; જોકે પૈસા પાછા મળશે તેની ખાતરી આપી શકાતી નથી.
તમારા ફોનની પ્રાઇવસી પણ સુરક્ષિત રાખો
WhatsAppની સુરક્ષા સાથે ફોનની પ્રાઇવસી સેટિંગ્સ પણ મહત્વપૂર્ણ છે. પ્રોફાઇલ ફોટો, વ્યક્તિગત માહિતી અને અન્ય સેટિંગ્સને યોગ્ય રીતે નિયંત્રિત કરવા માટે અમારી સંબંધિત માર્ગદર્શિકા વાંચો: Phone Privacy Settings Check.
WhatsApp Diwali Scam વિશે વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
1. શું WhatsApp પર મળતી દરેક દિવાળી ગિફ્ટ લિંક નકલી હોય છે?
ના. દરેક લિંક નકલી હોતી નથી. પરંતુ અજાણી લિંક પર ક્લિક કરતાં પહેલાં કંપનીની સત્તાવાર વેબસાઇટ અથવા અન્ય વિશ્વસનીય માધ્યમથી ઑફર ચકાસવી જરૂરી છે.
2. શું ફક્ત મેસેજ ખોલવાથી ફોન હેક થઈ શકે છે?
દરેક મેસેજ ખોલવાથી ફોન હેક થાય એવું નથી. જોખમ મેસેજની સામગ્રી, લિંક, ડાઉનલોડ, ઇન્સ્ટોલ કરેલી એપ અને ફોનની સુરક્ષા પર આધારિત હોઈ શકે છે. શંકાસ્પદ લિંક પર આગળ કાર્યવાહી ન કરો.
3. શું WhatsApp પર આવેલું ગ્રીટિંગ કાર્ડ ડાઉનલોડ કરવું સુરક્ષિત છે?
તે કયા પ્રકારની ફાઇલ છે અને ક્યાંથી આવી છે તેના પર આધાર રાખે છે. અજાણી APK ફાઇલ ઇન્સ્ટોલ કરવાનું ટાળો અને ગ્રીટિંગ જોવા માટે કોઈ શંકાસ્પદ એપ ઇન્સ્ટોલ કરવાની જરૂર પડે તો સાવધાન રહો.
4. જો OTP શેર થઈ ગયો હોય તો શું કરવું?
સંબંધિત એકાઉન્ટની સુરક્ષા માટે તરત સત્તાવાર માધ્યમથી પગલાં લો. નાણાકીય માહિતી જોખમમાં હોય તો બેંકનો સંપર્ક કરો. એકાઉન્ટનું નિયંત્રણ ગુમાવ્યું હોય તો સંબંધિત સેવા પ્રદાતાની સત્તાવાર રિકવરી સૂચનાઓ અનુસરો.
5. ભારતમાં સાયબર છેતરપિંડીની ફરિયાદ ક્યાં કરવી?
નાણાકીય સાયબર છેતરપિંડીના કિસ્સામાં શક્ય તેટલી વહેલી તકે 1930 પર સંપર્ક કરો અને સત્તાવાર cybercrime.gov.in પોર્ટલની મદદ લો.
નિષ્કર્ષ
WhatsApp Diwali Scamથી બચવા માટે અજાણી લિંક્સ ન ખોલવી, APK ફાઇલ ઇન્સ્ટોલ કરતાં પહેલાં તેની વિશ્વસનીયતા તપાસવી, OTP અને UPI PIN ગુપ્ત રાખવા તથા WhatsAppની સુરક્ષા સેટિંગ્સ ચાલુ રાખવી જરૂરી છે.
દિવાળીની ખુશીઓમાં સાયબર સુરક્ષાને અવગણશો નહીં. કોઈ મેસેજ શંકાસ્પદ લાગે તો તેને ફોરવર્ડ કરવાને બદલે પહેલાં તપાસો.
આ ઉપયોગી માર્ગદર્શિકા તમારા પરિવાર અને મિત્રોને પણ શેર કરો, જેથી તેઓ દિવાળીની ઑફર અને ગ્રીટિંગ્સના નામે થતી ઓનલાઇન છેતરપિંડીથી સાવચેત રહી શકે.
વધુ ઉપયોગી ગુજરાતી માહિતી માટે MahitiAds.comની મુલાકાત લો.